Kolonoskopi Nedir?

Kolonoskopinin temelini oluşturan endoskopi işlemi, “endoskop” adı verilen 10 – 14 mm kalınlığında, ucunda mikro kamera ve ışık bulunan bükülebilir bir aletle alt sindirim sisteminin ekranda görülerek incelenmesidir. Günümüzde bu işlem, hem bağırsak hastalıklarının tanısında hem de tedavisinde en iyi yöntemdir.

Bu işlemi isteyen doktor neden bu işlemin gerekli olduğunu açıklar. Bundan sonra sırasıyla aşağıdaki işlemler uygulanacaktır. Kolonoskopik inceleme için ön hazırlıklar (barsak temizliği,
kolonoskopi pantolonu giyme, damar yolu açılması gibi) bittikten sonra hasta, muayene masasına sol yan pozisyonda yatırılır.

Doktorun makatta olabilecek hastalıkları incelemesi ve kolonoskopi işleminin tamamlayıcı bir parçası olduğu için anal bölge ve etrafı gözle ve parmakla (rektal tuşe) muayene edildikten sonra endoskopi cihazı ile makattan girilerek bağırsaklar içinde ilerlenir. Böylece kalın bağırsağın bir kısmı veya tamamı (total kolonoskopi), lüzumu halinde ise ince bağırsağın son kısmı incelenecektir. Bu alet yardımıyla kalın bağırsağın iç yüzeyini kaplayan tabaka videoendoskopinin ekranında incelenerek bu dokuda beklenmedik bir büyüme veya hastalık olup olmadığına bakılacaktır. Doktor gerek gördüğü takdirde işlem sırasında fotoğraf veya video kaydı alabilir ve gerekli görülürse biyopsi için minik doku parçaları alınabilir. Polip görüldüğü takdirde ise çıkarma işlemi yapılabilir.

İşlem için kalın bağırsağın temiz olması şarttır. Hazırlık formunda belirtilen diyet ve müshil solüsyonları ile temizlik sağlanır. İşlem ortalama 15-60 dakika sürer ancak tedavi amaçlı
işlemlerde süre uzayabilir. İşlem boyunca tüm hastaların dolaşım ve solunum sistemi pulseoksimetri aletiyle takip edilir. Lüzumu halinde ağrı kesici, sakinleştirici, uyuşturucu
(sedasyon) veya doktorunuzun gerek göreceği diğer ilaçlar kas içinden veya damar yolundan verilerek işlemin daha kolay gerçekleştirilmesi sağlanır.

Yan etki gösterebilecek bu ilaçların uygulandığı hastalar işlemden sonraki 4 saat boyunca yemek yememeli, su içmemeli, istirahat etmeli ve özellikle dikkat gerektiren (hesaplama, araba kullanma, önemli kararlar verme gibi) işler yapmamalıdır.

Kolonoskopi işlemi sonrası karında gaz, şişkinlik, hafif ağrı ve rahatsızlık hissi olabilir.

İşlemden beklenen faydalar

Kolonoskopi; alt sindirim sistemi hastalıklarının teşhisi ve bazı lezyonların çıkarılması veya tedavisinde kullanılır. Tanı değeri %95’lerin üzerindedir. Mide-bağırsak sistemini etkileyen birçok sorun endoskopik yol ile incelenmeden teşhis edilemez. Kolonoskopi, radyolojik teknikler ile net olarak ortaya çıkarılamayan hastalıkların (mukoza iltihapları, anormallikleri ve kanama gibi) direkt görüntü ile saptanmasını ve bu şekilde sorunun daha iyi anlaşılıp geç kalınmaksızın çözümünü sağlar. Semptomların/yakınmalarınızın ve radyolojik olarak anormal bulguların nedeninin araştırılmasını sağlar. Kolonoskopik inceleme sonucunun normal olması bile hastaları rahatlatmakta, ilgili hastalıkları dışlayarak hasta ve hekimin aklındaki şüpheleri gidermektedir.

İşlemin yapılmaması halinde karşılaşılabilecek durumlar

Kolonoskopi yapılmaması, hastalığınızın teşhis edilememesine veya teşhisinde gecikmeye neden olur. Endoskopik biyopsi ile tanı konulan bazı hastalıklar teşhis edilemez. Tümör gibi bazı hastalıklarda erken tanı ve tedavi şansınız azalır veya kaybolur. Endoskopik takip gerektiren bazı hastalıkların seyri, ilerleme durumu bilinemez ve buna bağlı olarak tedavide yetersiz kalınabilir.

Alternatif bir işlem yapılabilir mi?

Evet. Endoskopi işlemine alternatif olarak, MR, tomografi veya baryumlu kolon grafisi gibi radyolojik görüntüleme yöntemleri de kullanılabilir.

İşlemin riskleri ve komplikasyonları

Bu işlem esnasında aşağıdaki riskler veya istenmeyen gelişmeler devamlı mevcuttur:

  1. Bu cihazın bizzat kendisi ile veya yapılan işleme bağlı olarak kalın veya ince barsak delinebilir. Barsak içeriği karın içerisine kaçacaktır ve karın içinin kirlenmesi nedeniyle yeni hastalıklar oluşabilecektir. Bu risk poliplerin çıkartılması ile daha da artmaktadır ve çıkartılan poliplerin büyüklüğü ile orantılıdır. Bu durumun tedavisinde bağırsağı boş tutmak için midenize bir tüp konulması, damardan kan içerisine sıvı besinle antibiyotik verilmesi ve acil ameliyat veya yoğun bakım takibi de gerekebilir. Bu durum da hastanede uzun süre yatışı veya başka bir hastaneye sevki gerektirebilir.
  2. Poliplerin çıkartılması ve/veya barsak biyopsisi sonrası kanama olabilir. Kanama erken (ilk 48 saatte) veya çok nadiren geç (1 ay sonrasına kadar) dönemde olabilir. Kanama genellikle tedavi gerektirmeden durmakla birlikte bazen kanamayı durdurmak için ikinci bir rektosigmoidoskopi veya kolonoskopi gerekebilir. Kan nakline veya ameliyata nadiren ihtiyaç duyulur.
  3. Elde olmayan, hasta uyumu, yetersiz temizlik, cihaz arızası gibi bazı nedenlerle veya kalın bağırsaktaki hastalıklar nedeni ile işlem tamamlanamayabilir. İşlem tamamlanmadığı için polipler ve hatta kanser gibi ciddi hastalıkların tanısı konulamayabilir.
  4. İşlem tamamlansa bile nadiren polip, kanser gibi hastalıkların tanısı atlanabilir. Bu risk, iyi temizlenmemiş kalın bağırsağı olan kişilerde daha yüksektir.
  5. İşlemden sonra 1-2 gün hafif karın ağrısı, karında şişkinlik ve sersemlik hali olabilir. Genellikle kendiliğinden geçer.
  6. Nadiren, işlem esnasında kalp ve akciğere bağlı olarak vazovagal reaksiyon (bayılma), kanda oksijen düşüklüğü, tansiyon düşüklüğü, yüksek kalp hızı, ritim bozukluğu ve pnömoni (zatürre) gibi problemler oluşabilir. Bilinen (ek) hastalığı olan kişilerde bahsedilen riskler artmaktadır. Beklenmedik bir olay olması durumunda işlem sonlandırılmaktadır.
  7. Nadiren dalak, karaciğer, pankreas gibi iç organlarda yaralanmalara neden olabilir. Pankreatit gelişebilir. Elektrokotere (yakma ile tedaviye) bağlı termal hasar olabilir.
  8. Sepsis (kana mikrop karışması durumu) vücut direncini düşüren başka hastalıkları olan veya romatizmal kalp kapak hastalığı olan hastalarda işlemden birkaç gün sonra ortaya çıkabilir. Yüksek ateş, üşüme, titreme sepsisin ilk işaretlerindendir. Ünitemizin sterilizasyona uyumu oldukça iyi ve yeterlidir. Bu tür hastaların bazılarına profilaktik/koruyucu olarak işlemden önce veya sonra bir antibiyotik uygulanabilir.
  9. Kolonoskopi işlemi esnasında lüzumu halinde sakinleştirici (sedasyon), uyutucu (anestezi) veya ağrı kesici/kas gevşetici ilaçlar kullanılmaktadır ve bu kullanılan ilaçlara bağlı yan etkiler ortaya çıkabilmektedir. Bu ilaçlara bağlı alerji gelişimi ise çok nadir de olsa erken veya geç olarak ortaya çıkabilir. Bazen hayatı tehdit edici olabilir. Önceden alerjisi olan, astımı olan kişiler kolonoskopiye başlamadan durumlarını doktoruna bildirmelidir. Solunum depresyonu (solunum durması) nadir de olsa işlem anında verilen sedatif ilaçlara bağlı gelişebilir. Önceden ameliyat olmuş ve narkozdan sonra uyanma güçlüğü olan, ailesinde böyle hikayesi olan kişiler mutlaka işlemden önce bu durumu doktoruna bildirmelidirler.
  10. Kolonoskopi/rektosigmoidoskopi işlemine bağlı komplikasyonlar nedeni ile ölüm olabilir ancak bu durum oldukça nadir görülen bir durumdur.
  11. Bağırsak temizliği sırasında ishal nedeniyle sıvı ve elektrolit kaybına bağlı halsizlik, tansiyon düşüklüğü böbrek işlevlerinde bozulma, diyete bağlı şeker düşmesi olabilir. Bu durum bol sıvı alınarak önlenebilir. Hazırlık evde istirahat halinde yapılmalıdır. Tansiyon ve şeker hastaları ölçümlerini daha sık yapmalı, gerekirse ilaç dozları ayarlanmalıdır.

İşlemin riskleri bu kadarla sınırlı olmayıp, hastanın yapısal ve kişilik durumuna, hastalığına, ortama, sağlık personeline, teknik nedenlere ve komplikasyonların tedavisindeki ek işlemlere bağlı ön görülemeyen nadir problemlerle karşılaşılabilir.

İşlem öncesi kullandığınız ilaçlar ve hastalıklarınız konusunda doktorunuzu bilgilendirmelisiniz

İlaçlarınızı almaya devam edebilirsiniz ancak bazı ilaçlarınız İnceleme ile ilgili sorunlara yol açabileceği için kesilmesi veya doz ayarı yapılması gerekebilir. Aspirin, romatizma ilaçları, kan sulandırıcı ilaçlar, insülin ve şeker ilaçları, demir ilaçları ve bitkisel ilaçlar kullanıyorsanız, ilaç alerjisi, kalp pili, eklem protezi, kalp damar veya kalp kapağı ameliyatınız, kanama veya pıhtılaşma bozukluğu gibi hastalıklarınız varsa veya daha önceden ameliyat geçirdiyseniz doktorunuzu mutlaka bu konularda bilgilendirmeniz gerekmektedir.

İşlem sonrası dönem

Endoskopi işlemi sonrası hastanın karın bölgesinde şişkinlik, ağrı yakınmaları olabilir. Bu şikayetler kısa bir süre içerisinde geçecektir. Şikayetleriniz geçmediğinde veya ciddi bir yakınmanız olduğunda hemen doktorunuza veya en yakın sağlık kuruluşunun acil servisine müracaat ediniz İşlemden sonra dinlenme odasına alınıp eğer işlem öncesi sakinleştirici verildiyse sakinleştiricinin etkisi geçene kadar gözlem altında tutulursunuz. Bu sırada eğer şikâyetiniz olursa personele bildiriniz. İşlem sonrası kendinize gelmeye başladığınızda hafif
dalgınlık, uykulu ve uyuşuk hissetme, algı – dikkat bozukluğu ve kısa süreli unutkanlık olabilir, konuştuklarınızı hatırlamayabilirsiniz. Aksi söylenmedikçe işlem sonrası normal yeme ve
içmenize geri dönebilirsiniz. Raporunuz işlem sonrası verilecektir. Kendinizi iyi hissetseniz de reflekslerinizde azalma olabileceği için aynı gün içerisinde mümkünse araç kullanmayınız. Günün geri kalanını, evinizde istirahat ederek geçirmenizi öneririz.

Güvenliğim açısından nelere dikkat etmeliyim?

  • Sizden sorumlu olacak bir kişinin refakatinde evinize geri dönmelisiniz.
  • Herhangi bir problem ortaya çıktığında gece/gündüz size bakım verebilecek sorumlu bir yetişkinden yardım alın.
  • İlaç kullanıldı ise; işlemden sonra 24 saat süreyle taşıt ya da makine kullanmayınız ve herhangi bir yereimza atmayınız, önemli kararlar vermeyiniz.
  • İşlemden sonraki 24 saatte alkol almayınız.

İşlem sonrası nelere dikkat etmek gerekiyor?

  • Genel bir baş ağrısı, titreme ve kas ağrısı hissediyorsanız,
  • Ateşiniz yükseldiyse,
  • Makattan koyu veya açık renkli kanamanız varsa,
  • Çarpıntı, nefes darlığı veya bayılma hissiniz varsa,
  • Şiddetli veya devamlı karın ağrısı duyuyorsanız veya kusmaya başladıysanız hemen doktorunuzu arayınız.